Huyền thoại Đức Quốc xã: Cỗ máy kiếm tiền chưa bao giờ chết

Hãy bắt đầu với tin đồn dai dẳng nhất: Hitler đã trốn thoát. Các sử gia đã mất hàng thập kỷ để phá bỏ nó. Lực lượng Liên Xô đã tìm thấy hài cốt ở Berlin vào năm 1945. Công tác pháp y sau này, bao gồm cả phân tích răng của Hitler do các nhà nghiên cứu Pháp thực hiện năm 2018, đã củng cố mạnh mẽ kết luận rằng ông ta chết ở đó. Vậy mà câu chuyện trốn thoát không bao giờ chết. Tại sao? Vì sự hỗn loạn đã tạo ra không gian cho trí tưởng tượng. Liên Xô đã gieo rắc sự hoang mang sau chiến tranh. Chính Stalin cũng ám chỉ rằng Hitler có thể đã bỏ trốn. Màn sương mù đó rất quan trọng. Một khi bí mật chính thức trở thành một phần của câu chuyện, những kẻ kinh doanh thuyết âm mưu liền nhảy vào.

Rồi đến các hồ sơ. Trong những năm gần đây, sự chú ý lại dấy lên quanh các tài liệu được giải mật của CIA và FBI. Những tài liệu này đề cập đến các báo cáo hoặc tin đồn rằng các nhân vật Đức Quốc xã có thể đã xuất hiện ở Nam Mỹ. Nhưng các hồ sơ tình báo thô không phải là bằng chứng. Chúng thường là tập hợp của những lời khai, tin đồn và những manh mối đi vào ngõ cụt. Sự khác biệt đó bị chôn vùi trên mạng. Một bản ghi nhớ trở thành một "quả bom tấn". Một tin đồn trở thành một vụ "che đậy". Thứ còn sót lại không phải là bằng chứng mà là cảm giác. Sự nghi ngờ chính là sản phẩm.

Có lý do tại sao Nam Mỹ lại là trung tâm của rất nhiều huyền thoại này. Một số tên Quốc xã đã thực sự trốn đến đó. Adolf Eichmann bị Israel bắt ở Argentina vào năm 1960. Josef Mengele đã lẩn tránh công lý trong nhiều năm ở Nam Mỹ. Các nhà nghiên cứu và kho lưu trữ đã ghi nhận các "đường dây chuột" đã giúp cựu thành viên Quốc xã trốn khỏi châu Âu, thường đi qua Ý, với sự giúp đỡ từ các mạng lưới ủng hộ và sự lỏng lẻo trong việc thực thi pháp luật thời hậu chiến. Sự thật trần trụi đó đã tiếp thêm oxy cho những lời đồn hoang đường hơn nhiều. Một khi một vài con quái vật đã trốn thoát, người ta trở nên sẵn sàng tin rằng tất cả chúng đều đã làm vậy.

Mô-típ tương tự đã định hình nỗi ám ảnh về "vũ khí thần kỳ" của Đức Quốc xã. Đức đã phát triển công nghệ quân sự tiên tiến. Tên lửa V-2 là có thật. Máy bay phản lực là có thật. Các kỹ sư từng làm việc dưới thời Đế chế sau này đã đóng góp cho các chương trình Chiến tranh Lạnh ở Hoa Kỳ và Liên Xô. Chiến dịch Paperclip, nỗ lực của Mỹ đưa các nhà khoa học Đức bao gồm Wernher von Braun đến Mỹ, không phải là chuyện bên lề. Đó là lịch sử đã được ghi nhận. Điều đó khiến nó trở thành mảnh đất màu mỡ cho sự cường điệu. Sự thỏa hiệp đạo đức có thật đã mở đường cho những tưởng tượng về các căn cứ bí mật ở Nam Cực, đĩa bay, và siêu khoa học ẩn giấu. Sự thật vốn đã đủ đen tối, nhưng thị trường huyền thoại luôn đòi hỏi nhiều hơn thế.

Điều này quan trọng vì huyền thoại về Đức Quốc xã có tác động chính trị trong hiện tại. Nó biến lịch sử thành một màn kịch và xóa bỏ trách nhiệm. Thay vì tập trung vào việc một nhà nước hiện đại đã sử dụng bộ máy quan liêu, tuyên truyền, sức mạnh công nghiệp và sự hợp tác của người dân thường để thực hiện tội ác diệt chủng hàng loạt, huyền thoại lại chuyển sự chú ý sang những đường hầm bí mật, kho vàng bị mất, những cỗ máy thần kỳ và các âm mưu giả chết. Đó là một sự viết lại lịch sử đầy kịch tính. Cái ác trở nên hào nhoáng, thần bí và tài giỏi một cách kỳ lạ. Đó là một lời nói dối nguy hiểm.

Những con số kể một câu chuyện khắc nghiệt hơn. Thế chiến II đã giết chết hàng chục triệu người. Thảm họa Holocaust đã sát hại sáu triệu người Do Thái, cùng với hàng triệu nạn nhân khác là mục tiêu của nhà nước Quốc xã. Đây không phải là công trình của những bộ óc siêu phàm siêu nhiên. Đó là công trình của các thể chế, giấy tờ, hệ thống đường sắt, các bộ ngành tuân lệnh, và những người đã quyết định ngoảnh mặt làm ngơ hoặc tham gia. Đó chính xác là bài học mà văn hóa âm mưu ghét bỏ. Tưởng tượng ra những kết cục ẩn giấu thì dễ chịu hơn là đối mặt với sự đồng lõa rõ ràng.

Vì vậy, thị trường huyền thoại về Đức Quốc xã vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Nó tâng bốc khán giả bằng cảm giác hồi hộp khi biết được kiến thức bí mật. Nó cung cấp biểu tượng cho những kẻ cực đoan tái sử dụng. Nó mang lại cho các công ty truyền thông một nguồn câu view giá rẻ. Và nó cho phép thế giới né tránh sự thật xấu xí nhất của Thế chiến II: nỗi kinh hoàng lớn nhất không phải là Đức Quốc xã bí ẩn, mà là họ hiện đại một cách đáng sợ.