Thử thách NATO 2027 của châu Âu: Thắng bại tại nhà máy, không phải hội nghị thượng đỉnh

Áp lực này không phải là lý thuyết suông. Cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine đã phơi bày một cuộc chiến tranh trên bộ quy mô lớn có thể làm cạn kiệt kho dự trữ đạn dược, hệ thống phòng không và xe bọc thép nhanh như thế nào. Nó cũng cho thấy quân đội nhiều nước châu Âu vẫn phụ thuộc vào Hoa Kỳ như thế nào về tình báo, vận tải, phòng thủ tên lửa, hệ thống chỉ huy và nguồn cung đạn dược. Dữ liệu của NATO cho thấy sự thay đổi rõ rệt về chi tiêu kể từ năm 2022. Ngày càng nhiều đồng minh hiện đã đạt hoặc vượt qua mốc 2% GDP cho quốc phòng của liên minh, sau nhiều năm không đạt được. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) đã khởi động các nỗ lực để điều phối việc mua sắm và mở rộng sản xuất quốc phòng. Tuy nhiên, những dòng tít về chi tiêu có thể che giấu một vấn đề nan giải hơn: tiền được duyệt chi hôm nay không thể trở thành sức mạnh chiến đấu chỉ sau một đêm.

Câu chuyện về đạn dược là ví dụ rõ ràng nhất. Khi cuộc chiến pháo binh ở Ukraine leo thang, các nước châu Âu phát hiện ra rằng dây chuyền sản xuất thời bình quá nhỏ so với nhu cầu thời chiến. EU đã đáp lại bằng các kế hoạch tăng cường năng lực sản xuất đạn pháo, nhằm hỗ trợ cả Ukraine và kho dự trữ quốc gia. Nhưng các nhà phân tích và quan chức quốc phòng đã nhiều lần cảnh báo rằng các mục tiêu về năng lực sản xuất không thể ngay lập tức giải quyết tình trạng thiếu hụt thuốc nổ, máy móc, công nhân lành nghề và các hợp đồng dài hạn. Nói cách khác, châu Âu không chỉ đang cố gắng chi tiêu nhiều hơn. Họ đang cố gắng đảo ngược hàng thập kỷ cắt giảm quân đội và mua sắm manh mún trong vòng chưa đầy ba năm.

Sự manh mún đó là một trong những lý do cốt lõi khiến mục tiêu năm 2027 trở nên khó khăn. Châu Âu không thiếu tiền. Vấn đề của họ là sự trùng lặp, chủ nghĩa bảo hộ quốc gia và hệ thống mua sắm chậm chạp. Thị trường quốc phòng châu Âu vẫn bị chia cắt bởi biên giới, các ưu tiên công nghiệp và thói quen chính trị. Một báo cáo năm 2024 của Cơ quan Quốc phòng châu Âu một lần nữa chỉ ra những thiếu sót dai dẳng trong việc mua sắm chung và phát triển năng lực chung. Các chính phủ châu Âu thường mua số lượng nhỏ các hệ thống khác nhau thay vì gộp chung nhu cầu cho một vài nền tảng dùng chung. Kết quả là chi phí bảo trì đắt đỏ, khả năng tương tác chắp vá và quy mô yếu. Rất khó để xây dựng lực lượng quy mô lớn một cách nhanh chóng khi mỗi quốc gia đều muốn có phiên bản sẵn sàng chiến đấu của riêng mình.

Vấn đề cũng nằm ở địa lý. Các quốc gia tiền tuyến như Ba Lan, Phần Lan và các nước Baltic đã hành động nhanh hơn vì cảm nhận được mối đe dọa ngay trước mắt. Ba Lan đã trở thành một trường hợp nổi bật, đẩy chi tiêu quốc phòng lên trên 4% GDP và đặt hàng xe tăng, pháo binh, hệ thống tên lửa và máy bay ở quy mô mà ít quốc gia Tây Âu nào sánh kịp. Việc Phần Lan gia nhập NATO đã bổ sung một trong những lực lượng phòng thủ lãnh thổ được chuẩn bị tốt nhất châu Âu vào liên minh. Ngược lại, một số cường quốc lớn hơn ở Tây Âu vẫn đối mặt với chu trình mua sắm chậm chạp, kho đạn dược hạn chế và những lỗ hổng về khả năng sẵn sàng chiến đấu khó khắc phục hơn so với những gì các bài phát biểu về ngân sách thể hiện. Do đó, thách thức của châu Âu không chỉ là tái vũ trang, mà còn là phải làm điều đó một cách không đồng đều nhưng vẫn tạo ra một tư thế phòng thủ mạch lạc từ biển Baltic đến Đại Tây Dương.

Vấn đề này vượt xa phạm vi của các nhà hoạch định quân sự. Nếu châu Âu không thể gánh vác thêm gánh nặng phòng thủ quy ước của NATO vào năm 2027, liên minh sẽ vẫn dễ bị tổn thương một cách nguy hiểm trước các cú sốc chính trị ở Washington. Đó là bối cảnh chiến lược cho cuộc tranh luận hiện nay. Ngay cả khi Hoa Kỳ vẫn chính thức cam kết với NATO, sự chú ý trong chính sách của Mỹ ngày càng hướng về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và cuộc cạnh tranh với Trung Quốc. Các chính quyền kế tiếp của Hoa Kỳ, với những giọng điệu khác nhau, đã thúc ép châu Âu làm nhiều hơn cho quốc phòng của chính mình. Thông điệp đã thay đổi về văn phong qua nhiều năm, nhưng không thay đổi về bản chất. Sự phụ thuộc của châu Âu giờ đây không chỉ bị coi là chia sẻ gánh nặng không công bằng, mà còn là một điểm yếu cấu trúc trong một thế giới nguy hiểm hơn.

Còn có vấn đề về sự tín nhiệm. Răn đe phụ thuộc vào những gì đối phương tin rằng có thể xảy ra trong những ngày và tuần đầu tiên của một cuộc khủng hoảng. Nếu Nga coi châu Âu là một nơi giàu có nhưng chậm chạp, vũ trang trên giấy tờ nhưng thực tế kho dự trữ mỏng, thì liên minh đang mời gọi sự thử thách. Điều này không có nghĩa là một cuộc xâm lược quy mô lớn là không thể tránh khỏi. Nó có nghĩa là việc ép buộc trở nên dễ dàng hơn. Áp lực không gian mạng, phá hoại, đe dọa ở khu vực Baltic và chiến tranh chính trị đều trở nên hiệu quả hơn khi việc tăng viện quân sự có vẻ không chắc chắn. Những lo ngại gần đây về cơ sở hạ tầng dưới biển, sự can thiệp xuyên biên giới và các chiến thuật vùng xám đã củng cố điểm này. Phòng thủ không còn chỉ là xe tăng vượt qua biên giới. Nó còn là việc một xã hội có thể chống chịu áp lực mà không cần chờ đợi Washington tổ chức phản ứng.

Tác động kinh tế cũng rất nghiêm trọng. Tái vũ trang ở quy mô này sẽ định hình ngân sách công, thị trường lao động và chính sách công nghiệp trên khắp châu Âu. Các công ty quốc phòng ở Đức, Pháp, Ba Lan, Thụy Điển và các nơi khác đã và đang mở rộng năng lực. Rheinmetall đã công bố các kế hoạch đầu tư lớn. Các dây chuyền sản xuất mới cho đạn dược và linh kiện phòng không đang được phát triển trên khắp lục địa. Điều này có thể tạo ra việc làm và phục hồi các khu vực công nghiệp. Nhưng nó cũng đặt ra những lựa chọn công khó khăn. Các chính phủ châu Âu phải tài trợ cho vũ khí trong khi vẫn phải quản lý dân số già hóa, chi phí năng lượng và căng thẳng tài chính. Nếu các nhà lãnh đạo không giải thích các đánh đổi một cách trung thực, sự ủng hộ trong nước sẽ suy yếu.

Vậy, sự lãnh đạo nghiêm túc của châu Âu vào năm 2027 thực sự đòi hỏi điều gì? Thứ nhất, các hợp đồng dài hạn hơn. Ngành công nghiệp sẽ không xây dựng năng lực chỉ vì một cơn hoảng loạn ngắn hạn. Các chính phủ cần có các đơn đặt hàng kéo dài nhiều năm để các nhà sản xuất tự tin tuyển dụng công nhân, đầu tư vào nhà máy và đảm bảo chuỗi cung ứng. Thứ hai, mua sắm chung nhiều hơn nữa. Châu Âu không cần 27 phiên bản của sự khẩn cấp. Họ cần gộp chung nhu cầu về đạn dược, phòng không, máy bay không người lái, khả năng cơ động quân sự và bảo trì. Thứ ba, cơ sở hạ tầng. Sườn phía đông của NATO cần các tuyến đường sắt, cầu, kho bãi và trung tâm sửa chữa tốt hơn để lực lượng có thể di chuyển và tự duy trì một cách nhanh chóng. EU đã bắt đầu coi khả năng cơ động quân sự là một vấn đề chiến lược, nhưng các mốc thời gian cần được rút ngắn.

Thứ tư, châu Âu phải tập trung vào những gì có thể được chuẩn bị sẵn sàng nhanh nhất. Phòng không và phòng thủ tên lửa, đạn pháo, máy bay không người lái, tác chiến điện tử, các đơn vị công binh và hậu cần thường quan trọng hơn trong ngắn hạn so với các nền tảng mang tính biểu tượng có lịch trình giao hàng dài. Thứ năm, các nhà lãnh đạo cần chuẩn bị cho công chúng một nỗ lực lâu dài, chứ không phải mang tính biểu tượng. Sự sẵn sàng không phải là sự kiện của một chu kỳ ngân sách. Nó có nghĩa là huấn luyện quân đội, xây dựng lại lực lượng dự bị và chấp nhận rằng răn đe có một cái giá thực sự.

Quan niệm sai lầm khi bắt đầu cuộc tranh luận này là gánh nặng của châu Âu trong NATO chủ yếu là vấn đề về lòng can đảm chính trị. Lòng can đảm rất quan trọng. Nhưng bằng chứng từ Ukraine và từ chính sự thiếu hụt của châu Âu cho thấy một câu chuyện thực tế hơn. Cuộc đua sẽ được quyết định bởi việc liệu châu Âu có thể biến nỗi lo chiến lược thành lực lượng có thể sử dụng được trước khi cuộc khủng hoảng tiếp theo ập đến hay không. Đến năm 2027, liên minh sẽ không được đánh giá bằng những tuyên bố đoàn kết. Nó sẽ được đánh giá bằng việc liệu các thủ đô châu Âu có thể triển khai đạn dược, khả năng cơ động, năng lực sửa chữa và các đơn vị sẵn sàng chiến đấu để khiến sự đoàn kết đó trở nên đáng tin cậy hay không. Trong địa chính trị, cán cân quyền lực không chỉ được đo bằng lời hứa, mà còn bằng năng lực sản xuất.