Tương lai an ninh toàn cầu nằm trên những sợi thủy tinh mỏng manh dưới đáy đại dương

Gần 99% lưu lượng dữ liệu kỹ thuật số liên lục địa được truyền qua các tuyến cáp quang ngầm vật lý dưới biển. Dòng chảy ánh sáng thầm lặng này bao gồm hàng nghìn tỷ đô la giao dịch tài chính mỗi ngày, các kênh liên lạc quân sự được mã hóa và dữ liệu dân sự. Theo dữ liệu theo dõi từ TeleGeography, một công ty nghiên cứu viễn thông đại dương, hiện có hơn 500 tuyến cáp ngầm đang hoạt động hoặc nằm trong kế hoạch đan chéo nhau trên khắp toàn cầu. Những tuyến cáp quang này, thường không lớn hơn một ống tưới cây thông thường, tạo thành "xương sống" vật lý mỏng manh cho nền kinh tế toàn cầu hiện đại. Đầu năm 2022, khi một vụ phun trào núi lửa lớn dưới đáy biển cắt đứt tuyến cáp quốc tế duy nhất kết nối quốc gia Thái Bình Dương Tonga với phần còn lại của thế giới, đất nước này đã chìm trong tình trạng tê liệt kinh tế và kỹ thuật số gần như hoàn toàn trong hơn một tháng. Người dân không thể nhận kiều hối, các doanh nghiệp không thể xử lý giao dịch, và giới chức chính phủ phải chật vật để điều phối công tác cứu trợ thảm họa. Sự cố này là một minh chứng rõ ràng và tàn khốc về những gì sẽ xảy ra khi cơ sở hạ tầng vật lý của kỷ nguyên số bất ngờ sụp đổ.

Sự phụ thuộc sâu sắc vào những "huyết mạch" dưới biển sâu này bắt nguồn từ những quy luật vật lý và kinh tế không thể chối cãi. Dù các vệ tinh ở quỹ đạo Trái đất tầm thấp đóng vai trò cung cấp quyền truy cập quan trọng cho các vùng nông thôn và hẻo lánh, chúng hoàn toàn không thể sánh được với sức chứa băng thông khổng lồ, tốc độ hay hiệu quả chi phí của cáp quang. Ánh sáng truyền qua các sợi thủy tinh dưới lòng đại dương mang lại hiệu quả cao hơn gấp nhiều lần so với các tín hiệu vô tuyến dội qua lại trong bầu khí quyển. Do đó, các quốc gia đối đầu và những tập đoàn công nghệ khổng lồ đang lao vào một cuộc đua thầm lặng để lắp đặt các tuyến cáp mới, tạo ra một bản đồ dưới đáy biển có tính cạnh tranh khốc liệt. Trước đây, các liên minh gồm những nhà mạng viễn thông quốc gia là chủ sở hữu của các tuyến cáp này, nhằm đảm bảo sự cân bằng lợi ích giữa các quốc gia. Tuy nhiên, một sự thay đổi sâu sắc đã diễn ra trong thập kỷ qua. Dữ liệu từ các phân tích ngành gần đây tiết lộ rằng các gã khổng lồ công nghệ như Google, Meta và Microsoft hiện sở hữu hoặc thuê hơn một nửa tổng băng thông cáp ngầm trên toàn thế giới. Quá trình tư nhân hóa nhanh chóng cơ sở hạ tầng toàn cầu này đồng nghĩa với việc lợi ích tài chính của doanh nghiệp ngày càng đan xen với các ưu tiên an ninh quốc gia. Điều này tạo ra một mạng lưới phức tạp, nơi các quốc gia có chủ quyền bất đắc dĩ phải dựa vào các công ty tư nhân để bảo vệ những thông tin liên lạc nhạy cảm nhất của mình khỏi rủi ro gián điệp.

Hệ quả của thực tế vật lý này là vô cùng lớn, biến những đáy đại dương tăm tối thành những yết hầu địa chính trị cực kỳ dễ bị tổn thương. Giống như Eo biển Hormuz kiểm soát dòng chảy dầu mỏ toàn cầu, các hành lang hàng hải chật hẹp giờ đây đang định đoạt dòng chảy thông tin của thế giới. Lấy Ai Cập làm ví dụ, nước này đóng vai trò là "chiếc cầu" trên đất liền quan trọng nối liền Biển Địa Trung Hải với Biển Đỏ; một lượng dữ liệu khổng lồ luân chuyển giữa Châu Âu và Châu Á bắt buộc phải đi qua nút thắt địa lý duy nhất này. Đầu năm 2024, sự cố đứt gãy nghiêm trọng tại một số tuyến cáp ở khu vực Biển Đỏ đã khiến tốc độ internet chậm lại đáng kể trên toàn bộ các châu lục, làm bộc lộ sự mong manh tột độ của những tuyến đường tập trung này. Các nhà phân tích quốc phòng và chiến lược gia hải quân đã liên tục cảnh báo rằng cáp ngầm dưới biển đang trong tình trạng không được bảo vệ một cách đáng ngạc nhiên. Một quốc gia thù địch, một tổ chức phi nhà nước được trang bị công nghệ tàu ngầm cơ bản, hay thậm chí một tàu thương mại cố tình phá hoại rồi chối bỏ trách nhiệm, đều có thể đẩy các quốc gia đối thủ vào tình trạng hỗn loạn tài chính. Tác động kinh tế của một sự kiện như vậy sẽ thảm khốc vô cùng. Các nghiên cứu đánh giá rủi ro quốc gia ước tính rằng một cuộc tấn công có phối hợp vào các tuyến cáp kết nối đến Vương quốc Anh hoặc Mỹ có thể đóng băng các giao dịch thanh toán bù trừ chỉ trong vài giờ, cắt đứt quyền truy cập vào mạng lưới ngân hàng SWIFT, làm đình trệ chuỗi cung ứng toàn cầu và đánh sập các thị trường nội địa.

Việc bảo vệ hệ thống cơ sở hạ tầng vô hình này đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong cách cộng đồng quốc tế tiếp cận vấn đề an ninh hàng hải. Việc chỉ dựa vào sự bao la của đại dương làm lớp lá chắn bảo vệ không còn là một chiến lược khả thi. Các chính phủ phải khẩn trương ưu tiên đa dạng hóa các tuyến cáp nhằm loại bỏ rủi ro tê liệt toàn hệ thống chỉ vì một điểm nghẽn duy nhất. Các sáng kiến lắp đặt cáp mới qua Bắc Băng Dương – nơi ngày càng dễ đi lại hơn do băng biển tan chảy, hay qua Nam Đại Tây Dương nối thẳng Nam Mỹ với Châu Phi, là những bước đi cần thiết để xây dựng mạng lưới dự phòng toàn cầu. Hơn nữa, khuôn khổ pháp lý quốc tế quản lý cơ sở hạ tầng dưới biển vẫn đang lạc hậu ở mức báo động. Các hiệp ước được soạn thảo từ nhiều thập kỷ trước xử lý các vụ đứt cáp do mỏ neo vô tình móc phải và các hành vi phá hoại có chủ đích do nhà nước bảo trợ bằng những ngôn từ mơ hồ, cùng với các cơ chế thực thi gần như không tồn tại. Có một nhu cầu cấp bách là phải thiết lập một công ước quốc tế hiện đại hóa, trong đó quy định rõ cáp dữ liệu dưới biển là cơ sở hạ tầng toàn cầu thiết yếu được bảo vệ, đi kèm với các hình phạt nghiêm khắc về ngoại giao và kinh tế đối với mọi hành vi cố ý phá hoại. Ngoài ra, cần tăng cường mạnh mẽ các mối quan hệ đối tác công - tư. Các cơ quan an ninh quốc gia cần làm việc trực tiếp với các công ty công nghệ sở hữu những tuyến cáp này, chia sẻ thông tin tình báo về các mối đe dọa mật và hợp tác đầu tư vào các đội tàu sửa chữa ngầm chuyên dụng có khả năng ứng phó với khủng hoảng trên đại dương chỉ trong vài ngày, thay vì vài tuần.

Cuộc cách mạng kỹ thuật số đã đánh lừa thành công xã hội hiện đại rằng chúng ta đã vượt qua ranh giới của địa lý vật lý. Thực tế lại gắn liền với mặt đất hơn nhiều và cũng bấp bênh hơn rất nhiều. Mỗi thông điệp ngoại giao được mã hóa, mỗi khoản chuyển tiền xuyên biên giới, và từng mẩu dữ liệu đám mây thông thường đều phụ thuộc vào một mạng lưới mỏng manh của những sợi thủy tinh nằm ẩn mình dưới lớp bùn lầy dưới đáy đại dương. Trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu leo thang và các cường quốc tìm kiếm lợi thế bất đối xứng, sự an toàn của những "huyết mạch" dưới đáy biển này sẽ ngày càng quyết định sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu. Bảo vệ tương lai của internet không đồng nghĩa với việc ngước nhìn những vệ tinh bay quanh quỹ đạo trên đầu chúng ta, mà là nhìn xuống những độ sâu đầy tổn thương và đang bị tranh giành khốc liệt dưới những con sóng.