Những công việc lương trăm nghìn đô-la không ai muốn làm đang kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế

Những con số đã vẽ nên một bức tranh rõ nét. Chỉ riêng ở Hoa Kỳ, các nhóm ngành như Hiệp hội Các nhà xây dựng và nhà thầu ước tính cần thêm hơn nửa triệu công nhân xây dựng để đáp ứng nhu cầu. Một câu chuyện tương tự đang diễn ra trên khắp các nước phát triển. Đức, quốc gia từ lâu được ca ngợi về thế mạnh sản xuất, đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt kỹ thuật viên lành nghề trầm trọng, và Úc đã đưa hàng chục ngành nghề vào danh sách ưu tiên nhập cư. Đây không phải là những công việc lương thấp, không có tương lai. Thợ hàn và thợ điện có kinh nghiệm có thể dễ dàng kiếm được mức lương sáu chữ số, và thợ sửa ống nước bậc thầy ở những khu vực có nhu cầu cao thường kiếm được nhiều tiền hơn cả nhiều luật sư doanh nghiệp, mà gánh nặng nợ sinh viên lại ít hơn nhiều. Sự khác biệt này không nằm ở mức lương; nó nằm ở nhận thức và các ưu tiên.

Nguồn gốc của cuộc khủng hoảng này bắt nguồn từ sâu xa, từ một sự thay đổi trong triết lý giáo dục kéo dài qua nhiều thế hệ. Bắt đầu từ cuối thế kỷ 20, các trường trung học trên khắp Bắc Mỹ và châu Âu đã bắt đầu dỡ bỏ một cách có hệ thống các chương trình giáo dục nghề và kỹ thuật. Các lớp học thực hành và đào tạo tay nghề đã được thay thế bằng việc chỉ tập trung vào các môn học thuật để chuẩn bị cho đại học. Điều này đã tạo ra một định kiến văn hóa nặng nề về lao động chân tay, xem đó là lựa chọn cuối cùng cho những người không thể thành công trong môi trường học thuật. Cùng lúc đó, thế hệ Baby Boomer, vốn là xương sống của lực lượng lao động lành nghề hiện nay, đang nghỉ hưu với số lượng lớn, để lại một khoảng trống mà các thế hệ trẻ hơn chưa được chuẩn bị và thường không sẵn lòng lấp đầy.

Những hậu quả của tình trạng thiếu hụt kỹ năng này không còn là lý thuyết. Chúng được cảm nhận rõ rệt qua chi phí sinh hoạt ngày càng tăng và tiến độ chậm chạp của các dự án quốc gia quan trọng. Ví dụ, cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả nhà ở có liên quan trực tiếp đến tình trạng thiếu lao động. Khi có ít thợ mộc, thợ điện và thợ xây lành nghề hơn, chi phí xây một ngôi nhà mới đã tăng vọt, và thời gian hoàn thành dự án đã kéo dài từ vài tháng đến hàng năm. Sự tắc nghẽn này chuyển chi phí trực tiếp sang người tiêu dùng, khiến việc sở hữu nhà ngày càng xa tầm với của hàng triệu người. Vấn đề còn vượt xa cả nhà ở. Các kế hoạch cơ sở hạ tầng đầy tham vọng nhằm sửa chữa những cây cầu cũ, hiện đại hóa lưới điện và mở rộng giao thông công cộng đang bị trì hoãn và trở nên tốn kém hơn rất nhiều chỉ vì thiếu lao động có trình độ.

Có lẽ điều quan trọng nhất là tình trạng thiếu hụt thợ lành nghề đang đe dọa quá trình chuyển đổi toàn cầu sang nền kinh tế xanh. Việc lắp đặt các tấm pin mặt trời, xây dựng các trang trại điện gió, sản xuất xe điện và cải tạo các tòa nhà để tiết kiệm năng lượng đều phụ thuộc vào một đội ngũ đông đảo các thợ điện và kỹ thuật viên lành nghề. Nếu không có họ, các mục tiêu về khí hậu vẫn chỉ là những mục tiêu trừu tượng thay vì những hiện thực có thể đạt được. Điều này tạo ra một nghịch lý đáng buồn: xã hội có ý chí chính trị và vốn tài chính để đầu tư vào một tương lai bền vững, nhưng lại thiếu vốn con người để thực sự xây dựng nó. Đây không phải là thất bại của công nghệ hay đầu tư, mà là thất bại trong việc hoạch định lực lượng lao động và sự coi trọng của văn hóa.

Để đảo ngược xu hướng này, cần phải suy nghĩ lại một cách căn bản về những gì chúng ta coi là một nền giáo dục giá trị và một sự nghiệp thành công. Bước đầu tiên là tái đầu tư vào đào tạo nghề ở cấp trung học, giới thiệu lại cho học sinh về khả năng làm những công việc thực hành, đòi hỏi kỹ năng. Các quốc gia có hệ thống học nghề vững mạnh, như Thụy Sĩ và Đức, đã mang lại một mô hình hiệu quả. Trong các hệ thống này, học viên kết hợp việc học trên lớp với đào tạo được trả lương tại chỗ, ra trường với một kỹ năng có nhu cầu cao, không nợ sinh viên, và có một con đường trực tiếp đến một sự nghiệp lương cao. Các công ty cũng có một vai trò quan trọng bằng cách tạo ra và mở rộng các chương trình học nghề của riêng mình, đầu tư vào thế hệ lao động kế cận thay vì chỉ than phiền về sự thiếu hụt của họ.

Cuối cùng, giải pháp cũng phải đến từ văn hóa. Chúng ta phải xóa bỏ định kiến lỗi thời và không chính xác liên quan đến công việc lao động chân tay. Đây không phải là những công việc của quá khứ; chúng là những công việc của tương lai, đòi hỏi sự kết hợp tinh vi giữa kiến thức kỹ thuật, kỹ năng giải quyết vấn đề và tay nghề khéo léo. Việc nêu bật tiềm năng thu nhập cao, cơ hội khởi nghiệp và tầm quan trọng đối với xã hội của những ngành nghề này là điều cần thiết để thu hút một thế hệ nhân tài mới. Cuộc khủng hoảng thầm lặng trong các ngành nghề kỹ thuật là một lời cảnh báo. Một nền kinh tế không coi trọng những người xây dựng và duy trì nó đang xây dựng tương lai của mình trên một nền móng mong manh. Sự thịnh vượng của ngày mai không chỉ phụ thuộc vào những nhà sáng tạo trong phòng thí nghiệm và các nhà điều hành trong phòng họp, mà còn phụ thuộc vào những đôi tay lành nghề biến những sáng kiến và kế hoạch đó thành hiện thực hữu hình của chúng ta.