Học sinh đang mất dần sức bền để đọc hết một cuốn sách

Sự thay đổi này thể hiện rất rõ trong dữ liệu giáo dục gần đây. Kết quả từ Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA), chuyên đánh giá học sinh 15 tuổi trên toàn cầu, đã cho thấy sự sụt giảm đáng báo động về khả năng đọc ở hàng chục quốc gia phát triển. Nhưng chỉ số đáng chú ý nhất không chỉ là điểm số chung. Các nhà phân tích xem xét kỹ các bài kiểm tra đọc này đã phát hiện ra rằng học sinh gặp khó khăn nhất với các văn bản dài và liền mạch. Khi một câu hỏi yêu cầu các em theo dõi một lập luận kéo dài vài trang, kết quả làm bài giảm mạnh.

Các giáo sư đại học cũng đồng tình với phát hiện này một cách đáng ngạc nhiên. Ngày càng nhiều giảng viên cho biết sinh viên năm nhất không còn đọc hết được một cuốn sách được giao. Nhiều thập kỷ trước, đọc vài chương mỗi tuần là một yêu cầu cơ bản ở bậc đại học. Ngày nay, nhiều giáo sư thừa nhận họ phải giao các bài báo ngắn, trích đoạn ngắn hoặc bản tóm tắt podcast. Một cuốn sách nguyên vẹn đơn giản là quá sức với sinh viên, dẫn đến tình trạng lo lắng lan rộng hoặc thẳng thừng từ chối làm bài.

Làm thế nào mà cả một thế hệ lại mất đi sức bền cho việc đọc các văn bản dài? Thủ phạm rõ ràng nhất là điện thoại thông minh, vốn rèn luyện bộ não mong đợi sự mới mẻ liên tục và sự hài lòng tức thì. Các nghiên cứu theo dõi chuyển động của mắt đã liên tục cho thấy rằng việc đọc trên màn hình khuyến khích đọc lướt, đọc quét và nhảy cóc trên trang để tìm từ khóa. Thói quen kỹ thuật số này không khuyến khích sự tập trung chậm rãi, tuần tự cần thiết để đắm mình vào một cuốn tiểu thuyết hay một lập luận lịch sử phức tạp.

Nhưng công nghệ chỉ là một nửa câu chuyện. Chính các trường học cũng đã âm thầm tạo điều kiện cho sự suy giảm này. Do lo sợ làm học sinh mất hứng thú, nhiều nhà xuất bản và nhà thiết kế chương trình giáo dục đã cắt nhỏ các tác phẩm văn học và sách giáo khoa thành những mẩu vừa miếng. Thay vì đọc cả một cuốn tiểu thuyết, học sinh có thể chỉ đọc một đoạn trích hai trang kèm theo bản tóm tắt gạch đầu dòng. Các kỳ thi chuẩn hóa cũng chịu một phần lớn trách nhiệm. Các kỳ thi cấp tiểu bang thường dựa vào những đoạn văn ngắn, rời rạc, theo sau là các câu hỏi trắc nghiệm. Để chuẩn bị cho học sinh, giáo viên dành hàng tháng trời rèn luyện cho các em cách săn tìm ý chính trong những đoạn văn ngắn, thiếu ngữ cảnh. Sức mạnh tinh thần cần thiết để đọc một cuốn sách dài ba trăm trang đơn giản là không bao giờ được rèn luyện.

Hậu quả của sự thay đổi này không chỉ dừng lại ở điểm kém môn văn. Sức bền đọc có liên quan sâu sắc đến sự phát triển tư duy phản biện. Những ý tưởng phức tạp, những lập luận triết học và bối cảnh lịch sử đa sắc thái không phải lúc nào cũng có thể được tóm tắt trong một đoạn văn ngắn hay một video ngắn. Khi những người trẻ mất đi sự kiên nhẫn để theo dõi một lập luận dài, họ trở nên cực kỳ dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin sai lệch và những lời lẽ hời hợt, gây chia rẽ. Họ mất khả năng cân nhắc các bằng chứng mâu thuẫn theo thời gian.

Hơn nữa, các nhà khoa học nhận thức từ lâu đã cảnh báo rằng đọc sâu là điều cần thiết để xây dựng sự đồng cảm. Việc đắm mình trong một câu chuyện buộc người đọc phải đặt mình vào góc nhìn của người khác trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày. Khi thói quen đó phai nhạt, những lợi ích tâm lý của văn học cũng theo đó mà mất đi.

Điều này cũng tạo ra một sự bất bình đẳng kinh tế sâu sắc và tiềm ẩn. Những học sinh vẫn đọc sâu, thường được khuyến khích bởi môi trường đọc sách tại nhà, sẽ sở hữu một lợi thế to lớn trong giáo dục đại học và lực lượng lao động hiện đại. Những người không thể duy trì sự chú ý sẽ thấy mình bị loại khỏi các ngành nghề dựa trên tri thức, vốn đòi hỏi phải tổng hợp một lượng lớn thông tin phức tạp.

Để đảo ngược xu hướng này, cần có một sự thay đổi nghiêm túc trong cách các trường học sắp xếp ngày học. Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và lãnh đạo các học khu cần nhận ra rằng sự chú ý là một cơ bắp thể chất cần được rèn luyện. Một số trường đã bắt đầu chống lại xu hướng này bằng cách đưa trở lại các tiết đọc sách thầm lặng kéo dài. Trong thời gian này, điện thoại được cất đi, màn hình được tắt, và học sinh phải đọc một cuốn sách giấy tự chọn trong một khoảng thời gian không bị gián đoạn.

Quay trở lại với sách in là một bước đi quan trọng trong quá trình này. Nghiên cứu cho thấy rõ rằng việc đọc trên giấy giúp hiểu tốt hơn và ít bị phân tâm hơn so với đọc trên thiết bị kỹ thuật số. Các trường học cũng phải cho giáo viên quyền tự do chuyên môn để thoát khỏi các đoạn văn bản ngắn, phục vụ cho thi cử. Cho học sinh thời gian để vật lộn với một cuốn sách khó và trọn vẹn, ngay cả khi mất nhiều tuần, sẽ xây dựng sức bền trí tuệ tốt hơn là chạy đua qua hàng chục bài tập rời rạc hàng ngày.

Chúng ta đã dành hai thập kỷ qua để tối ưu hóa giáo dục cho tốc độ, khả năng truy cập kỹ thuật số và sự tương tác nhanh chóng. Trong quá trình đó, chúng ta đã vô tình vứt bỏ sức bền chậm rãi, thầm lặng cần thiết để thực sự suy nghĩ. Việc xây dựng lại sức bền đọc sẽ không dễ dàng, và có thể sẽ vấp phải sự thất vọng từ những học sinh đã quen với nhịp độ nhanh của màn hình. Tuy nhiên, đây vẫn là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất mà các trường học phải đối mặt ngày nay. Nếu chúng ta không khôi phục được sự kiên nhẫn để đọc sâu, chúng ta có nguy cơ tạo ra một thế hệ có thể lướt qua mọi thứ trên đời nhưng gần như không hiểu gì cả.