Sai lầm đắt giá khi đưa máy tính bảng vào từng lớp học

Những vết nứt trong lời hứa hẹn kỹ thuật số bắt đầu xuất hiện đầu tiên trong điểm số các bài kiểm tra toàn cầu. Cứ ba năm một lần, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) lại thực hiện một bài đánh giá lớn có tên là PISA. Bài đánh giá này đo lường các kỹ năng đọc, toán và khoa học của học sinh mười lăm tuổi ở hàng chục quốc gia. Dữ liệu gần đây đã tiết lộ một quy luật đáng lo ngại ẩn sau những con số. Những học sinh dành hơn một giờ mỗi ngày sử dụng thiết bị kỹ thuật số để học tập thực tế lại có điểm toán và đọc thấp hơn những em dùng ít hơn. Cơ quan giáo dục của Liên Hợp Quốc, UNESCO, đã công bố một báo cáo lớn vào năm 2023, lặp lại lời cảnh báo khẩn cấp tương tự. Họ tìm thấy rất ít bằng chứng xác thực cho thấy công nghệ kỹ thuật số thực sự cải thiện kết quả học tập. Một số hệ thống trường học tiên tiến nhất thế giới đã bắt đầu giảm tốc. Tại Thụy Điển, một quốc gia từ lâu được ca ngợi về các trường học có tư duy tiến bộ, chính phủ gần đây đã hủy bỏ chiến lược học tập kỹ thuật số quốc gia. Sau khi chứng kiến sự sụt giảm mạnh về khả năng đọc hiểu cơ bản, chính quyền Thụy Điển đã chuyển hướng hàng triệu đô la khỏi các thiết bị màn hình. Bây giờ họ đang dùng số tiền đó để đưa sách in, sách giấy trở lại các lớp học.

Tại sao một ý tưởng được đầu tư tốt như vậy lại sụp đổ nhanh chóng? Vấn đề nằm ở cách bộ não con người thực sự xử lý thông tin. Đọc trên một màn hình phát sáng về cơ bản khác với đọc một trang sách giấy. Khi trẻ em đọc một cuốn sách giấy, chúng phát triển các kỹ năng đọc sâu. Chúng học cách tập trung trong thời gian dài, theo dõi các lập luận phức tạp và xây dựng một bản đồ tinh thần về văn bản dựa trên vị trí của các nội dung trên trang sách. Màn hình lại khuyến khích hành vi hoàn toàn ngược lại. Chúng được thiết kế để đọc lướt, cuộn nhanh và chuyển đổi ngữ cảnh liên tục. Khi các trường học thay thế sách giấy bằng máy tính bảng, họ đã vô tình rèn luyện cho học sinh thói quen tìm kiếm thông tin lướt qua thay vì thực sự tiếp thu. Hơn nữa, màn hình mang đến một mức độ xao nhãng cực lớn ngay trong môi trường học tập. Một chiếc máy tính bảng có thể chứa một ứng dụng toán học, nhưng nó cũng là một cánh cổng dẫn đến các trò chơi, tin nhắn và việc lướt web không hồi kết. Các giáo viên đột nhiên thấy mình phải đóng vai trò như cảnh sát hành vi thay vì là nhà giáo dục. Họ phải liên tục đi lại giữa các dãy bàn để xem học sinh có thực sự đang xem đúng ứng dụng hay không.

Hậu quả của sự thay đổi này còn vượt xa một vài điểm số bị sụt giảm. Chúng ta đang chứng kiến một sự thay đổi cơ bản trong cách một thế hệ suy nghĩ và giải quyết vấn đề. Giáo viên trên khắp thế giới đang báo cáo rằng học sinh ngày nay gặp khó khăn trong việc đọc dù chỉ vài chương sách ngắn mà không bị mất tập trung. Sức bền khi viết đã giảm mạnh. Khi học sinh dựa vào các phần mềm tự động sửa lỗi chính tả, sửa ngữ pháp và cung cấp câu trả lời ngay lập tức, các em sẽ mất đi quá trình 'vật lộn' hữu ích để xây dựng sự hiểu biết thực sự. Còn có một cuộc khủng hoảng bất bình đẳng thầm lặng ẩn giấu bên trong lớp học kỹ thuật số hiện đại. Các giám đốc công nghệ giàu có ở những nơi như Thung lũng Silicon nổi tiếng với việc gửi con mình đến các trường tư thục đắt tiền, ít công nghệ. Trong những lớp học ưu tú đó, sách giấy, học liệu bằng gỗ và sự tương tác trực tiếp giữa người với người chiếm phần lớn thời gian trong ngày. Trong khi đó, các trường công lập thiếu kinh phí thường lại là nơi thúc đẩy việc học kỹ thuật số mạnh mẽ nhất. Công nghệ rẻ hơn nhiều so với việc thuê giáo viên có trình độ cao hoặc giảm sĩ số lớp học. Kết quả là, việc học qua màn hình đang ngày càng trở thành nền giáo dục của người nghèo, trong khi giáo dục do con người dẫn dắt lại trở thành một thứ xa xỉ dành riêng cho người giàu.

Việc sửa chữa sai lầm này không đòi hỏi phải cấm hoàn toàn máy tính khỏi trường học. Thay vào đó, các nhà lãnh đạo giáo dục cần coi công nghệ như bất kỳ công cụ chuyên dụng nào khác trong một xưởng làm việc. Nó chỉ nên có mặt trong lớp học khi phục vụ một mục đích cụ thể, đã được chứng minh, chứ không phải là một sự thay thế mặc định cho giáo viên. Lập trình, khoa học máy tính và kiến thức kỹ thuật số nâng cao là những môn học quan trọng đòi hỏi phải có màn hình. Nhưng việc học đọc, học viết và tư duy phản biện thì không. Các trường học nên trì hoãn việc giới thiệu thiết bị cá nhân cho đến cấp hai hoặc cấp ba. Điều này cho bộ não non trẻ thời gian cần thiết để tự rèn luyện khả năng tập trung sâu trước tiên. Các nhà hoạch định chính sách cũng phải suy nghĩ lại về ngân sách của mình. Thay vì ký những hợp đồng khổng lồ với các công ty phần mềm để có các ứng dụng giáo dục mới nhất, số tiền đó nên được chuyển thẳng đến việc tuyển thêm giáo viên và trợ giảng. Các bậc phụ huynh có thể giúp đỡ bằng cách yêu cầu học khu cung cấp sách giáo khoa dạng in. Họ nên đặt ra những câu hỏi hóc búa khi ban giám hiệu khoe về các chương trình kỹ thuật số mới của mình.

Trong nhiều năm, xã hội đã cho rằng việc chuẩn bị cho trẻ em bước vào tương lai có nghĩa là bao bọc chúng bằng công nghệ của tương lai. Chúng ta đã quên rằng cỗ máy xử lý mạnh nhất trên trái đất vẫn là bộ não con người. Giáo dục thực sự không phải là việc truyền tải thông tin nhanh và hiệu quả nhất có thể. Đó là một quá trình chậm, khó khăn và mang đậm tính nhân văn. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn, sự cọ xát và sự hướng dẫn của một người thật ở trong phòng. Bằng cách lùi lại khỏi ánh sáng màn hình và quay về với sự tập trung tĩnh lặng của trang sách in, chúng ta không hề đi lùi. Cuối cùng, chúng ta đang trao cho học sinh nền tảng tinh thần mà các em cần để làm chủ máy móc, thay vì bị chúng làm chủ.