Sự sụp đổ của tỷ lệ sinh toàn cầu đang lặng lẽ viết lại luật chơi thống trị của các siêu cường

Thực tế về mặt số liệu rất rõ ràng và khác thường so với lịch sử. Theo dữ liệu từ Ban Dân số Liên Hợp Quốc, hơn một nửa dân số toàn cầu hiện đang sống ở một quốc gia có tỷ lệ sinh dưới mức thay thế là khoảng 2,1 con trên một phụ nữ. Tác động này là nghiêm trọng nhất đối với các cường quốc truyền thống. Năm 2023, Trung Quốc lần đầu tiên chính thức ghi nhận dân số sụt giảm trong sáu thập kỷ, đi kèm với lực lượng lao động già đi nhanh chóng. Nhật Bản và Hàn Quốc đã phải đối mặt với mùa đông dân số này trong nhiều năm, trong đó Hàn Quốc liên tục phá kỷ lục của chính mình về tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới. Trong khi đó, trên khắp châu Âu, các quốc gia như Ý và Đức đang vật lộn với cơ cấu dân số già, và Nga đang phải chịu một cuộc khủng hoảng dân số kép ngày càng trầm trọng hơn do tuổi thọ giảm và những tổn thất quân sự gần đây.

Những thay đổi về nhân khẩu học này không chỉ đơn thuần là các vấn đề xã hội trong nước; chúng là những điểm yếu địa chính trị sâu sắc. Trong lịch sử, sức mạnh của một quốc gia gắn liền với quy mô dân số. Một nguồn nhân lực trẻ dồi dào cung cấp nguồn lao động liên tục cho sản xuất công nghiệp và một lực lượng đông đảo để tuyển quân. Khi Hoa Kỳ và Liên Xô đối đầu trong Chiến tranh Lạnh, lợi thế địa chính trị của họ được hậu thuẫn bởi dân số trẻ và ngày càng tăng, có khả năng duy trì các cơ sở công nghiệp quốc phòng khổng lồ. Ngày nay, cách tính toán đó đã thay đổi về cơ bản. Khi tỷ lệ sinh giảm mạnh, các thước đo sức mạnh quốc gia truyền thống, chẳng hạn như quân đội thường trực và các nhà máy hoạt động không ngừng nghỉ, không còn được đảm bảo.

Nguyên nhân của sự sụt giảm dân số toàn cầu này bắt nguồn sâu sắc từ những thành tựu và áp lực của sự phát triển hiện đại. Khi các xã hội công nghiệp hóa và đô thị hóa, giá trị kinh tế của trẻ em chuyển từ vai trò đóng góp cho nông nghiệp sang thành những khoản đầu tư tốn kém. Những tiến bộ lớn trong giáo dục và sự tham gia vào lực lượng lao động của phụ nữ, cùng với việc tiếp cận rộng rãi các biện pháp kế hoạch hóa gia đình, đã tự nhiên làm giảm tỷ lệ sinh. Hơn nữa, nền kinh tế đô thị hiện đại đặt ra một bối cảnh tài chính khó khăn cho những người trẻ tuổi. Tại các đô thị lớn từ Seoul đến Milan, chi phí nhà ở tăng vọt, tăng trưởng lương trì trệ so với lạm phát, và sự cạnh tranh nghề nghiệp gay gắt đã khiến hàng triệu người trì hoãn hoặc hoàn toàn từ bỏ việc kết hôn và sinh con. Chính những cơ chế của tăng trưởng kinh tế nhanh chóng đã vô tình tạo ra một mức trần về dân số.

Hậu quả địa chính trị của mức trần dân số này là rất sâu sắc, đặc biệt là trong lĩnh vực chiến lược quân sự. Lực lượng thanh niên ngày càng thu hẹp có nghĩa là chiến tranh kiểu truyền thống, thâm dụng nhân lực, đang trở thành một điều bất khả thi về mặt chiến lược đối với nhiều quốc gia phát triển. Khi cả một thế hệ chỉ toàn là con một, cái giá về chính trị và xã hội của những thương vong quân sự trở nên cao đến mức không thể chấp nhận được. Thực tế này đang buộc quân đội các nước phải chuyển hướng từ bộ binh số lượng lớn sang chiến tranh thâm dụng vốn và công nghệ cao. Các quốc gia đang ngày càng đầu tư vào máy bay không người lái tự hành, trí tuệ nhân tạo và năng lực tác chiến mạng để bù đắp cho các trung tâm tuyển quân vắng người. Tuy nhiên, sự thay đổi công nghệ này cũng tạo ra những điểm yếu riêng, đòi hỏi các chuyên gia có trình độ cao, những người đang rất được săn đón trong khu vực tư nhân, càng làm căng thẳng thêm năng lực quốc phòng.

Ngoài chiến trường, các nền tảng kinh tế của tầm ảnh hưởng địa chính trị đang bắt đầu rạn nứt dưới sức nặng của vấn đề dân số. Lực lượng lao động bị thu hẹp trong khi dân số già ngày càng tăng chắc chắn sẽ dẫn đến gánh nặng thuế lớn hơn, giảm chi tiêu của người tiêu dùng và làm chậm tăng trưởng kinh tế. Khi các chính phủ buộc phải chi một phần lớn hơn trong ngân sách quốc gia cho lương hưu và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, sẽ có ít vốn hơn dành cho viện trợ nước ngoài, đầu tư quốc tế và chi tiêu quốc phòng. Tình hình này có nguy cơ làm tê liệt khả năng thể hiện tầm ảnh hưởng ra nước ngoài của các cường quốc đang già đi. Các dự án cơ sở hạ tầng quốc tế quy mô lớn phụ thuộc nhiều vào nguồn thặng dư tài chính của nhà nước, nhưng nguồn thặng dư đó sẽ ngày càng bị tiêu tốn cho việc chăm sóc người cao tuổi trong nước trong những thập kỷ tới.

Để vượt qua kỷ nguyên suy giảm dân số này, cần phải tư duy lại một cách triệt để về chiến lược quốc gia. Để duy trì vị thế địa chính trị của mình, các cường quốc đang già đi phải ưu tiên năng suất thay vì quy mô đơn thuần. Điều này bao gồm các khoản đầu tư mạnh mẽ vào tự động hóa và trí tuệ nhân tạo không chỉ trong quân đội mà còn trên khắp các ngành công nghiệp trong nước để duy trì sản lượng kinh tế với ít công nhân hơn. Ngoài ra, các quốc gia phải xem xét lại cách tiếp cận của mình đối với vấn đề nhập cư. Các quốc gia trong lịch sử duy trì lợi thế dân số so với các đối thủ thường làm vậy bằng cách thu hút những người nhập cư có tay nghề từ khắp nơi trên thế giới. Việc áp dụng chính sách nhập cư có quản lý và mang tính chiến lược có thể mang lại sức trẻ và sự đổi mới cho các nền kinh tế trì trệ, mặc dù điều này đòi hỏi sự điều hướng chính trị cẩn thận để duy trì sự gắn kết xã hội. Hơn nữa, các liên minh quốc tế sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết; các quốc gia đang già đi sẽ cần phải góp chung nguồn lực, năng lực công nghệ và các thỏa thuận an ninh tập thể để ngăn chặn sự xâm lược và duy trì sự ổn định toàn cầu.

Thế kỷ 21 sẽ không bị thống trị bởi những quốc gia chỉ đơn thuần tự hào có lãnh thổ rộng lớn nhất hay dân số đông nhất trong lịch sử. Thay vào đó, tương lai thuộc về những quốc gia có thể thích ứng một cách khéo léo nhất với sự kết thúc của việc mở rộng dân số. Ảo tưởng về sự tăng trưởng vô hạn đã tan vỡ trước thực tế về những lớp học trống và xã hội già hóa. Khi thế giới chuyển sang kỷ nguyên chưa từng có này, sự thống trị thực sự của các siêu cường sẽ được quyết định bởi sự khéo léo về công nghệ, các liên minh vững chắc và sự bền vững của khế ước xã hội. Sự sụp đổ của tỷ lệ sinh toàn cầu không phải là một vấn đề xa vời, lý thuyết; nó là dòng chảy ngầm đang âm thầm định hình lại nền tảng của quyền lực quốc tế.