Phong cách hippie kiểu mới: Bán sự bình yên, không phải tinh thần nổi loạn

Bằng chứng cho điều này rất dễ thấy. Những xu hướng từng nằm ngoài lề văn hóa đại chúng nay đã trở thành ngôn ngữ bán lẻ phổ biến. Các thương hiệu quần áo lớn thường xuyên cho ra mắt những chiếc áo len móc, họa tiết chắp vá, quần ống loe và những bộ đồ vải lanh rộng rãi mang đậm âm hưởng của văn hóa phản kháng những năm 1960 và 1970. Các thương hiệu mỹ phẩm và đồ gia dụng thì quảng bá hương trầm, tinh dầu, nến, sổ ghi chép thiền định và các sản phẩm chủ đề pha lê như những công cụ hàng ngày để cân bằng cảm xúc. Trên TikTok, các phong cách như “boho”, “earthy”, “festival core” và “soft living” thu hút hàng triệu lượt xem. Trong những năm gần đây, Pinterest cũng liên tục ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ trong các lượt tìm kiếm về nội thất bohemian, chất liệu tự nhiên và thiết kế thủ công cổ điển. Tất cả những điều này không còn là thứ xa lạ nữa.

Các lễ hội âm nhạc đã góp phần thúc đẩy sự thay đổi này, nhưng chúng không còn mang ý nghĩa như trước. Những sự kiện như Coachella đã biến các yếu tố hình ảnh của văn hóa hippie thành một gói tiêu dùng dễ thấy. Vòng hoa, tua rua, đồ len móc và phong cách huyền bí sa mạc không còn là dấu hiệu của chính trị mà đã trở thành một quy định về trang phục. Đến giữa những năm 2010, các nhà phê bình đã cho rằng phong cách này đã bị tước bỏ đi lịch sử xã hội của nó. Cội nguồn phản chiến, chống tiêu dùng và đề cao cộng đồng đang mờ dần. Thứ còn lại là một hình ảnh về sự tự do có thể mua được bằng một vé cuối tuần, một hợp đồng quảng cáo với thương hiệu và một đường link mua sắm.

Nghiên cứu về bản sắc giới trẻ giúp giải thích tại sao điều này xảy ra. Các nghiên cứu từ Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ và các tổ chức khác đã chỉ ra mức độ căng thẳng, cô đơn và bất an ngày càng tăng ở những người trẻ trong kỷ nguyên điện thoại thông minh. Năm 2023, Tổng Y sĩ Hoa Kỳ đã ban hành một khuyến cáo công khai về sự cô đơn, cảnh báo rằng việc mất kết nối xã hội đã trở thành một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Đồng thời, chi phí nhà ở cao, công việc bấp bênh và việc phải tiếp xúc liên tục với thế giới số đã khiến các dấu mốc trưởng thành truyền thống trở nên khó đạt được hơn. Trong bối cảnh đó, một phong cách thể hiện sự thoải mái, gần gũi với thiên nhiên và cởi mở về cảm xúc rõ ràng có sức hấp dẫn. Nó không hẳn mang lại sự trốn thoát, mà là sự xoa dịu.

Đó là lý do tại sao hình ảnh hippie mới gắn bó chặt chẽ với văn hóa chăm sóc sức khỏe (wellness). Quần áo tập yoga, trà thảo mộc, ứng dụng luyện thở và lịch theo dõi chu kỳ mặt trăng có thể không mang dáng dấp chính trị, nhưng chúng vay mượn từ cùng một lời hứa mà văn hóa hippie từng mang lại: có một cách sống khác. Sự khác biệt là phiên bản hiện đại thường mang tính cá nhân, không phải tập thể. Câu trả lời thường không phải là biểu tình hay sống trong cộng đồng. Mà là ngủ ngon hơn, giảm căng thẳng, ít thông báo hơn và một căn phòng được trang trí bằng tông màu đất ấm áp. Giấc mơ đã được thu nhỏ lại để vừa với những căn hộ đi thuê và lịch trình bận rộn.

Mạng xã hội đã thúc đẩy sự thay đổi này bằng cách tôn vinh bản sắc thông qua hình ảnh. Một nền văn hóa phản kháng xây dựng trên các giá trị và hành động công cộng thì dễ bắt chước về mặt hình ảnh hơn là về lối sống. Các nền tảng như Instagram và TikTok ưu tiên những thứ có thể chụp ảnh nhanh: váy mua ở tiệm đồ cũ, cây trồng trong nhà, bài tarot, đĩa than, đồ gốm thủ công. Kết quả là một dạng ký ức văn hóa bị làm cho phẳng lặng. Những biểu tượng từng gắn liền với chính trị chống đối chính quyền giờ đây được lan truyền như những "mood board" (bảng cảm hứng). Trong nhiều trường hợp, người dùng không cố gắng xóa bỏ lịch sử. Họ chỉ đơn giản là tiếp cận những biểu tượng này trước hết dưới dạng nội dung, chứ không phải các phong trào.

Cũng có một câu chuyện đậm tính tiền bạc đằng sau sự thay đổi này. Khi mọi người cảm thấy bất an về kinh tế, họ thường tìm kiếm những dấu hiệu nhỏ bé của sự kiểm soát và ý nghĩa. Nghiên cứu người tiêu dùng đã cho thấy sự quan tâm lặp đi lặp lại đối với các mặt hàng “chân thật”, “tự nhiên” và “thủ công” trong các giai đoạn căng thẳng và mất lòng tin vào thể chế. Sau đại dịch, nhiều nhà bán lẻ đã tập trung hơn vào sự thoải mái, các nghi thức và sự thể hiện bản thân tại nhà. Sự hồi sinh của phong cách bohemian hoàn toàn phù hợp. Nó mang lại một bản sắc mềm mại hơn so với tham vọng của thế giới doanh nghiệp, nhưng vẫn hoạt động được trong đời sống tiêu dùng. Một chiếc cốc thủ công, một chiếc váy cotton rộng rãi hay một phiên chợ thủ công cuối tuần có thể mang lại cảm giác như một lựa chọn đạo đức, ngay cả khi nó vẫn là một phần của chu kỳ thị trường.

Điều đó không có nghĩa là xu hướng này trống rỗng. Ở một số nơi, nó đã mở ra những cánh cửa xã hội thực sự. Chợ đồ cũ, văn hóa sửa chữa, xưởng thủ công và các hội chợ của những người làm đồ địa phương đã cho mọi người những cách thức ít áp lực để tụ họp trực tiếp. Tại các thành phố từ London đến Los Angeles, những người trẻ tuổi đã tìm đến các xưởng gốm, vườn cộng đồng và các nhóm nghệ thuật sợi không chỉ để giải trí mà còn để kết nối. Nghiên cứu từ Đại học Oxford và các tổ chức khác đã phát hiện ra rằng việc tham gia thường xuyên vào các hoạt động nghệ thuật và cộng đồng có liên quan đến sức khỏe tinh thần tốt hơn. Trong một thời đại cô đơn, ngay cả một sự hồi sinh mang tính thương mại cũng có thể tạo ra không gian nơi mọi người cảm thấy bớt bị cô lập.

Tuy nhiên, việc quên đi những gì mà văn hóa hippie đã phản kháng cũng có cái giá của nó. Phong trào ban đầu có nhiều mâu thuẫn, nhưng nó không chỉ đơn thuần là để trang trí. Nó được định hình bởi chiến tranh, các cuộc đấu tranh dân quyền, nữ quyền, nhận thức về môi trường và sự mất lòng tin sâu sắc vào quyền lực nhà nước. Khi vẻ ngoài còn tồn tại nhưng sự phê phán biến mất, ký ức xã hội sẽ trở nên mỏng manh hơn. Một công chúng lớn lên với những mảnh ghép thẩm mỹ có thể thừa hưởng ngôn ngữ của tự do mà không đi kèm những đòi hỏi khó khăn hơn của nó. Điều đó có ý nghĩa vào thời điểm mà nhiều người trẻ lại đang đặt câu hỏi về công việc, chuẩn mực giới, tiêu dùng và các thể chế chính trị.

Cũng có một sự căng thẳng khác. Một số khía cạnh của sự hồi sinh này đã trở thành sự vay mượn văn hóa mà không có nhiều suy ngẫm. Chuỗi hạt, các nghi lễ tâm linh và truyền thống dệt may từ các cộng đồng bản địa, Nam Á và các cộng đồng khác thường được đóng gói lại trong thị trường lối sống phương Tây mà không có nhiều bối cảnh. Các bảo tàng, học giả và nhà phê bình văn hóa đã mất nhiều năm cảnh báo rằng các ngành công nghiệp chăm sóc sức khỏe và boho có thể biến các truyền thống sống động thành những phụ kiện nâng cao tâm trạng. Trong một nền kinh tế truyền thông toàn cầu, các biểu tượng di chuyển nhanh, nhưng sự tôn trọng thường di chuyển chậm hơn.

Nếu xu hướng này muốn có ý nghĩa hơn một giai đoạn mua sắm, nó cần có chiều sâu hơn. Điều đó không đòi hỏi phải tái tạo lại những năm 1960. Nó đòi hỏi sự tò mò về nguồn gốc của những biểu tượng này và chúng đang đáp ứng những nhu cầu gì hiện nay. Trường học, các tổ chức văn hóa và các cơ quan truyền thông có thể giúp đỡ bằng cách xem các xu hướng phong cách là một phần của lịch sử xã hội, chứ không chỉ là nội dung bán lẻ. Người tiêu dùng có thể đặt ra những câu hỏi khó hơn về lao động, nguồn gốc sản phẩm và sự chiếm dụng văn hóa. Và các cộng đồng có thể hỗ trợ những phần của sự hồi sinh này giúp xây dựng kết nối con người thực sự: không gian chung, nghệ thuật địa phương, kỹ năng sửa chữa, những cuộc tụ họp chậm rãi hơn và những hình thức thuộc về ít mang tính giao dịch hơn.

Sự trở lại của phong cách hippie không thực sự là một câu chuyện về nỗi hoài niệm. Đó là câu chuyện về một xã hội đang chịu nhiều áp lực. Người ta tìm đến sự mềm mại vì cuộc sống thường ngày quá khắc nghiệt. Họ mua hình ảnh của sự tự do vì nhiều hình thức tự do có cảm giác xa tầm với. Đó là lý do tại sao xu hướng này xứng đáng được xem xét sâu sắc hơn là chỉ về thời trang. Nó là một tín hiệu văn hóa thầm lặng. Công chúng vẫn khao khát những lựa chọn thay thế cho tốc độ, căng thẳng và sự cô lập. Câu hỏi đặt ra là liệu khao khát đó sẽ chỉ dừng lại trên bề mặt, hay sẽ phát triển thành một điều gì đó sâu sắc hơn những bộ quần áo.