Hạ tầng năng lượng thế giới già cỗi: Khủng hoảng nghìn tỷ đô la sắp xảy ra

Quy mô của nhiệm vụ này thật đáng kinh ngạc. Ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch, vốn cung cấp năng lượng cho thế kỷ 20, đã để lại một di sản cơ sở hạ tầng cần phải được tháo dỡ an toàn. Trên toàn cầu, có hàng nghìn giàn khoan dầu khí ngoài khơi và hàng triệu giếng khoan trên bờ cuối cùng sẽ cần được bịt lại và dỡ bỏ. Một báo cáo năm 2021 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã nhấn mạnh các khoản nợ khổng lồ, đặc biệt ở các khu vực đã khai thác lâu năm như Biển Bắc, nơi chi phí ngừng hoạt động được dự báo sẽ vượt 100 tỷ đô la. Khi các giếng khoan bị bỏ hoang không đúng cách, chúng có thể rò rỉ khí mê-tan, một loại khí nhà kính mạnh, và các chất gây ô nhiễm khác vào đất và nước trong nhiều thập kỷ. Rủi ro là khi các mỏ dầu trở nên kém lợi nhuận, các công ty có thể phá sản, để lại gánh nặng chi phí dọn dẹp cho người nộp thuế.

Thách thức này không chỉ giới hạn ở ngành dầu khí. Ngành công nghiệp điện hạt nhân cũng đang đối mặt với một làn sóng ngừng hoạt động. Hàng chục lò phản ứng được xây dựng trong những năm 1970 và 1980 đang gần hết tuổi thọ vận hành. Việc ngừng hoạt động một nhà máy điện hạt nhân là một trong những dự án kỹ thuật phức tạp và tốn kém nhất thế giới, thường mất hàng chục năm và tiêu tốn hơn một tỷ đô la cho mỗi cơ sở. Các quốc gia như Đức và Vương quốc Anh đã và đang chi những khoản tiền khổng lồ để tháo dỡ an toàn dàn nhà máy hạt nhân thế hệ đầu tiên của họ. Quá trình này bao gồm việc xử lý chất thải phóng xạ một cách cực kỳ cẩn thận và bảo vệ các địa điểm này trong hàng thế kỷ.

Có lẽ điều đáng ngạc nhiên nhất là ngành năng lượng tái tạo cũng đang bắt đầu đối mặt với vấn đề hết tuổi thọ của riêng mình. Làn sóng tuabin gió và tấm pin mặt trời đầu tiên, được lắp đặt vào những năm 1990 và đầu những năm 2000, hiện đang đạt đến tuổi thọ 20 đến 30 năm. Mặc dù nhiều bộ phận của tấm pin mặt trời có thể được tái chế, quy trình này vẫn chưa có hiệu quả kinh tế trên quy mô lớn. Cánh quạt tuabin gió đặt ra một thách thức còn lớn hơn. Chúng được làm từ vật liệu composite rất khó và tốn kém để phân hủy, dẫn đến việc ngày càng nhiều cánh quạt bị chôn lấp trong các bãi rác. Các nhà nghiên cứu ước tính đến năm 2050, thế giới có thể phải xử lý hơn 70 triệu tấn rác thải từ tấm pin mặt trời và 40 triệu tấn cánh quạt tuabin. Điều này làm suy yếu chính khái niệm năng lượng “sạch” nếu cuối vòng đời của nó lại tạo ra gánh nặng môi trường đáng kể.

Nguyên nhân sâu xa của cuộc khủng hoảng sắp xảy ra này là sự kết hợp của những thất bại trong hoạch định tài chính và các lỗ hổng công nghệ. Trong nhiều thập kỷ, nhiều công ty năng lượng đã không dành đủ ngân sách cho việc ngừng hoạt động, thường đánh giá thấp các chi phí trong tương lai. Các quy định thường quá lỏng lẻo, cho phép các công ty trì hoãn nghĩa vụ của mình hoặc chuyển chúng cho các nhà vận hành nhỏ hơn, kém ổn định hơn. Điều này tạo ra một rủi ro đạo đức, nơi lợi nhuận thì được tư nhân hóa, nhưng chi phí dọn dẹp lại do xã hội gánh chịu. Hơn nữa, sự đổi mới của chúng ta đã nghiêng hẳn về việc xây dựng thay vì tháo dỡ. Chúng ta thiếu các quy trình công nghiệp mạnh mẽ, hiệu quả về chi phí để tái chế các vật liệu phức tạp như cánh quạt tuabin hoặc để tháo dỡ an toàn các thiết bị khoan sâu dưới biển.

Hậu quả của việc không hành động là rất nghiêm trọng. Về mặt môi trường, cơ sở hạ tầng bị bỏ hoang có thể làm rò rỉ chất ô nhiễm vào hệ sinh thái trong nhiều thế hệ. Về mặt kinh tế, chi phí cuối cùng sẽ đổ lên đầu công chúng, làm chuyển hướng các quỹ có thể được sử dụng cho y tế, giáo dục, hoặc xây dựng thế hệ năng lượng sạch tiếp theo. Điều này cũng làm xói mòn lòng tin của công chúng. Nếu các cộng đồng thấy các cơ sở năng lượng cũ bị bỏ mặc cho xuống cấp, họ sẽ hoài nghi hơn nhiều về các dự án mới, có khả năng làm chậm quá trình chuyển đổi năng lượng. Mọi người sẽ có lý do để hỏi: nếu các vị không thể dọn dẹp dự án trước của mình, tại sao chúng tôi phải tin tưởng các vị với một dự án mới?

Để giải quyết vấn đề này, cần có một sự thay đổi cơ bản trong cách chúng ta tiếp cận các dự án năng lượng. Giải pháp phải bắt đầu bằng các quy định tài chính chặt chẽ hơn. Các chính phủ nên bắt buộc tất cả các công ty năng lượng, dù là nhiên liệu hóa thạch hay năng lượng tái tạo, phải ký quỹ ngừng hoạt động được tài trợ đầy đủ trước cả khi dự án bắt đầu. Điều này đảm bảo rằng tiền cho việc dọn dẹp được đảm bảo ngay từ ngày đầu, bất kể tình hình tài chính trong tương lai của công ty. Thứ hai, chúng ta phải khởi xướng một cuộc cách mạng kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực năng lượng. Cần có đầu tư công và tư vào nghiên cứu và phát triển để tạo ra các phương pháp mới để tái chế và tái sử dụng vật liệu từ các tấm pin mặt trời, pin và tuabin gió cũ. Một số công ty sáng tạo đã thử nghiệm biến các cánh quạt cũ thành xi măng hoặc cầu đi bộ, nhưng những nỗ lực này cần được nhân rộng một cách mạnh mẽ.

Cuối cùng, chúng ta phải nhận ra rằng vòng đời của một dự án năng lượng không kết thúc khi nó ngừng sản xuất điện. Quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ là phép cộng; nó còn là phép trừ. Việc tháo dỡ cơ sở hạ tầng của quá khứ một cách có trách nhiệm cũng quan trọng không kém việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho tương lai. Chi phí cho việc tháo dỡ khổng lồ này không phải là một lựa chọn; chúng là một món nợ với các thế hệ tương lai. Cách chúng ta quản lý quá trình này sẽ là bài kiểm tra thực sự cho cam kết của chúng ta đối với một hệ thống năng lượng bền vững và kiên cường.