TikTok'un İkinci Dünya Savaşı Takıntısı Aileleri Savaş Alanına Çevirdi

Bu değişim hayal ürünü değil. Holokost müzeleri, ulusal arşivler ve soy ağacı platformları, son yıllarda özellikle genç kullanıcıların internetteki ilgisinin arttığını bildiriyor. TikTok'ta İkinci Dünya Savaşı tarihi, aile arşivleri ve Holokost eğitimi etiketli videolar milyonlarca kez izlendi. Bu ilginin bir kısmı ciddi ve gerekli. Gençler tavan aralarındaki eski kutuları açarken kendilerini videoya çekiyor; madalyalar, mektuplar ve ailede kimsenin daha önce bahsetmediği isimlerin yazılı olduğu fotoğraflar buluyorlar. Ardından şok yaşanıyor. "Sadece bir askerdi" denilen sevgili büyükbabanın, işgal kuvvetleriyle bağlantılı bir birimde görev yaptığı ortaya çıkıyor. "Geçimsiz" denilerek önemsenmeyen büyük teyzenin ise aslında olanları anlatmaya çalışan ama görmezden gelinen kişi olduğu anlaşılıyor.

Hikaye de işte bu noktada alevleniyor. Almanya, Avusturya, Polonya, Fransa ve Hollanda'da tarihçiler, sıradan ailelerin genellikle kendi geçmişlerini yeniden yazdığını yıllardır gösteriyor. 1945'ten sonra birçok aile, olayların daha temiz bir versiyonunu benimsedi. Bazı akrabalar, tarihin aktif bir parçası olmak yerine pasif kurbanları olarak yeniden tanıtıldı. Savaş sonrası hafıza çalışmaları üzerine yapılan araştırmalar hep aynı deseni ortaya koydu: Aileler suçu hafifletme, cesareti abartma ve ahlaki tavizleri silme eğiliminde. Şimdiyse internet, taranan her bir belgeyle bu efsanelerde delikler açıyor.

İnsanlar ise buna sakin tepki vermiyor. Avrupa'da ve başka yerlerde, yerel müzeler ve anma grupları, halkın davranışlarında yeni bir bölünme olduğu konusunda uyarıyor. Bir tarafta tüm çıplaklığıyla gerçeği talep eden gençler var. Diğer tarafta ise özel aile itibarlarının kamuoyu önüne serilmesine öfkeli akrabalar bulunuyor. Bazı durumlarda kullanıcılar, kurumları kayıtları gizlemekle veya elit aileleri korumakla suçluyor. Bu durum özellikle savaş zamanı işbirliğinin iş hanedanlarına, din adamlarına, polise veya yerel yetkililere uzandığı yerlerde görülüyor. Bu iddiaların bir kısmı kanıttan yoksun. Ancak öfke gerçek. Bu öfke, savaş tarihinin çok ötesine yayılan resmi hafızaya yönelik genel bir güvensizlikten besleniyor.

Bunun arkasındaki kültürel güç ortada. Savaşı bizzat yaşamış nesil ölüyor. Tazminat talepleriyle ilgilenen kuruluşlar ve Avrupalı anma gruplarına göre, hayattaki Holokost kurtulanlarının sayısı hızla azalıyor ve çoğu şimdi 80'lerinin sonunda veya 90'larında. Bu durum bir aciliyet hissi yaratıyor ama aynı zamanda bir boşluk da doğuruyor. Tanıklar ortadan kalkınca hikaye sakinleşmiyor. Aksine daha tartışmalı hale geliyor. Bu boşluğa ölenlerin torunları, amatör dedektifler, siyasi aktivistler ve ilgiye aç "influencer"lar doluşuyor. Bazıları belge getiriyor. Bazıları ideoloji. Bazıları ise hayal ürünü şeyler.

İşte tehlike de bu. Ailelerin gömülü gerçekleri ortaya çıkarmasına yardımcı olan bu platformlar, aynı zamanda romantikleştirilmiş askeri nostaljiyi, revizyonist efsaneleri ve komplo teorilerine yatkın hikayeleri de besliyor. Bir üniforma, "vintage" bir moda içeriği olarak paylaşılıyor. Bir Waffen-SS yadigarı, "sadece tarih" olarak sunuluyor. Algoritmik kültür, hafızanın özenli mi yoksa yozlaşmış mı olduğunu umursamıyor. Duyguyu, şoku ve kimliği ödüllendiriyor. İşte bu yüzden İkinci Dünya Savaşı, bir tarih trendinden daha fazlası haline geldi. Artık dürüstlüğün kendisi üzerine bir toplumsal referanduma dönüştü.

Eski anlaşma sessizlikti. Hikayeleri üstü kapalı anlatmak. Utancı gizli tutmak. Ölüleri sorgulamamak. Bu anlaşma artık bozuluyor. Yerine gelen ise daha karmaşık, daha sert ve genellikle çirkin. Ama aynı zamanda daha dürüst. İkinci Dünya Savaşı üzerine verilen kavga artık sadece devletler, ordular ve yıl dönümleriyle ilgili değil. Bu kavga, çekmeceleri açan, kanıtlar bulan ve savaşın aslında evden hiç gitmediğini fark eden ailelerle ilgili.