Cuộc khủng hoảng thầm lặng: Vì sao quá nhiều người trẻ ngày nay cảm thấy cô đơn

Đó là một lý do khiến các nhà khoa học và chuyên gia y tế công cộng không còn coi cô đơn là một nỗi buồn cá nhân hay một tâm trạng thoáng qua nữa. Họ ngày càng xem đây là một tình trạng xã hội mang lại những hậu quả có thật. Các nghiên cứu về kết nối xã hội của WHO đã liên kết sự cô đơn với tình trạng sức khỏe kém hơn và mức độ hạnh phúc thấp hơn, trong khi UNICEF báo cáo rằng 1/7 thanh thiếu niên trên toàn thế giới đang sống chung với các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Dù đây không hoàn toàn là một, nhưng sự giao thoa giữa chúng rất đáng lưu tâm: khi người trẻ cảm thấy mất kết nối, thiếu sự hỗ trợ hoặc không được quan tâm, cái giá phải trả về mặt cảm xúc có thể rất nặng nề.

Các nhóm nghiên cứu khác đã phát hiện những dấu hiệu cho thấy đây không chỉ là một hiện tượng cục bộ hay tạm thời. Một nghiên cứu đa quốc gia được trích dẫn rộng rãi báo cáo rằng sự cô đơn ở trường học đã gia tăng từ năm 2012 đến 2018 ở 36 trên 37 quốc gia được khảo sát, và tỷ lệ thanh thiếu niên có mức độ cô đơn ở trường học cao trong năm 2018 đã gần gấp đôi so với năm 2012. Gần đây hơn, một nghiên cứu tại 8 quốc gia cho thấy gần một nửa số người từ 18 đến 24 tuổi cho biết họ cảm thấy cô đơn, một tỷ lệ cao hơn nhiều so với những người lớn tuổi trong cùng một bộ dữ liệu.

Vậy chuyện gì đang xảy ra?

Các nhà khoa học không chỉ ra một nguyên nhân duy nhất. Thay vào đó, họ mô tả một mạng lưới những áp lực có thể âm thầm đẩy người trẻ ra xa nhau, ngay cả khi thế giới dường như đang kết nối nhiều hơn bao giờ hết. Một đánh giá hệ thống năm 2024 về 105 nghiên cứu dài hạn đối với tình trạng cô đơn ở những người dưới 25 tuổi đã tìm thấy các yếu tố dự báo nhất quán như: ít được bạn bè chấp nhận, bị bắt nạt hoặc trở thành nạn nhân, trầm cảm, lo âu xã hội, các triệu chứng nội tâm hóa, lòng tự trọng thấp, nhút nhát và tâm lý bất ổn. Nói cách khác, cô đơn thường không chỉ đơn thuần là "ở một mình". Nó còn là cảm giác không an toàn, bị loại trừ hoặc mất kết nối về mặt cảm xúc ngay cả khi đang ở cùng người khác.

Đời sống kỹ thuật số cũng là một phần của câu chuyện này, dù các nhà nghiên cứu rất cẩn trọng khi không đổ lỗi hoàn toàn cho công nghệ. Các đánh giá năm 2024 và 2025 cho thấy việc sử dụng mạng xã hội có liên quan đến chất lượng giấc ngủ kém đi và các vấn đề sức khỏe tâm thần tồi tệ hơn ở thanh thiếu niên, mặc dù các nghiên cứu cũng lưu ý rằng nguyên nhân sâu xa của vấn đề này khá phức tạp và không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một số người trẻ có thể trở nên cô đơn hơn do những thói quen không lành mạnh trên mạng, trong khi những người khác lại sử dụng mạng quá nhiều vì họ vốn dĩ đã cô đơn. Điều rõ ràng hơn là việc tham gia vào không gian số quá mức hoặc căng thẳng có thể làm gián đoạn giấc ngủ, gia tăng sự so sánh và làm giảm chất lượng của những kết nối ngoài đời thực.

Điều đó có thể phần nào giải thích cho một trong những nghịch lý kỳ lạ của cuộc sống giới trẻ hiện đại. Nhiều người trẻ hiếm khi ngắt kết nối mạng, nhưng vẫn cảm thấy chới với trong các mối quan hệ xã hội. Họ có thể nhắn tin liên tục, lướt điện thoại không ngừng, nhưng vẫn khép lại một ngày với cảm giác rằng không ai thực sự hiểu mình. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới đã làm nổi bật một dấu hiệu đáng lo ngại khác: vào năm 2023, 19% thanh niên trên toàn thế giới cho biết họ không có ai để nương tựa khi cần hỗ trợ xã hội, tăng 39% so với năm 2006. Con số đó cho thấy vấn đề không chỉ đơn giản là thời gian sử dụng màn hình. Nó còn là vấn đề về niềm tin, cảm giác thuộc về và sự phai nhạt đi niềm tin rằng sẽ có người ở bên cạnh khi cuộc sống gặp khó khăn.

Những áp lực kinh tế và xã hội có thể làm cho vấn đề trở nên tồi tệ hơn. Người trẻ ngày nay đang trưởng thành trong một thời kỳ được định hình bởi áp lực học hành, nhà ở đắt đỏ, thị trường việc làm bấp bênh, bất ổn chính trị, nỗi lo âu về biến đổi khí hậu và những hệ lụy kéo dài của đại dịch. WHO cũng lưu ý rằng tình trạng cô đơn ở mức cao hơn tại các quốc gia thu nhập thấp, nơi những khó khăn về vật chất và hệ thống hỗ trợ yếu kém có thể làm khoét sâu thêm sự cô lập. Ngay cả khi người trẻ được bao quanh bởi bạn cùng lớp, đồng nghiệp hoặc những người theo dõi trên mạng, họ vẫn có thể cảm thấy mình đang phải một mình gánh chịu những nỗi sợ hãi.

Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng không nên coi sự cô đơn ở tuổi trẻ chỉ là một giai đoạn rồi sẽ qua. Một số phát hiện chỉ ra rằng nó có thể dai dẳng theo thời gian. Một nghiên cứu dài hạn năm 2025 báo cáo rằng những thanh thiếu niên cảm thấy cô đơn có nguy cơ cao sẽ tiếp tục cảm thấy cô đơn khi bước vào tuổi trưởng thành. Điều này rất quan trọng vì sự cô đơn lặp đi lặp lại không chỉ gây ra cảm giác khó chịu. Nó có thể định hình sự tự tin, các mối quan hệ và sức khỏe tâm thần trong tương lai lâu dài.

Dẫu vậy, các bằng chứng không chỉ hướng đến những thiệt hại. Nó cũng chỉ ra những giải pháp có thể giúp ích. Các nghiên cứu gần đây của WHO nhấn mạnh rằng sự kết nối xã hội bền chặt giúp cải thiện sức khỏe và tuổi thọ. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới cũng làm nổi bật vai trò của các mối quan hệ quan tâm, niềm tin và sự hỗ trợ đáng tin cậy trong việc bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần. Trên thực tế, điều đó có nghĩa là giải pháp không đơn giản chỉ là bảo người trẻ hãy "ra ngoài nhiều hơn" hay "bỏ điện thoại xuống". Một phản ứng thiết thực hơn có thể bao gồm việc xây dựng môi trường học đường an toàn hơn, giảm bớt kỳ thị xoay quanh sự cô đơn, cung cấp dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần tốt hơn, thúc đẩy các thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh và tạo ra nhiều cơ hội để người trẻ thực sự thuộc về một gia đình, một trường học, một nơi làm việc và một cộng đồng.

Quan niệm cho rằng người trẻ đã có mọi thứ họ cần bởi họ có khả năng tiếp cận thông tin liên lạc vô tận có thể là một trong những hiểu lầm lớn nhất của thời đại chúng ta. Kết nối không giống như liên lạc. Được nhìn thấy không giống với việc được thấu hiểu. Và một thanh thông báo đầy ắp không hề giống với việc có một người để gọi khi cuộc sống sụp đổ.

Đó là lý do vì sao đây là một cuộc khủng hoảng thầm lặng. Nó ẩn náu sau những lịch trình bận rộn, những màn hình sáng rực và những bức ảnh đại diện tươi cười. Nhưng dữ liệu hiện nay cho thấy nó là có thật, phổ biến và đang ngày càng gia tăng. Nếu các nhà khoa học đúng, sự cô đơn ở người trẻ không phải là một vấn đề cảm xúc nhỏ bé nằm bên lề cuộc sống hiện đại. Nó đang trở thành một trong những vấn đề xã hội mang tính định hình của thế hệ này.