Mesajlaşma Gençlerin Konuşmasını Nasıl Değiştiriyor?

Dilbilimciler bu değişimi yıllardır takip ediyor. Bilgisayar aracılı iletişim üzerine yapılan araştırmalar, dijital yazıların resmi dilden çok konuşma diline benzediğini gösteriyor. Mesajlar kısa oluyor. Zamanlamaya, ton sinyallerine, grup içi şakalara ve ortak referanslara dayanıyor. Bu da bir zamanlar ayrı olan konuşma ve yazı dilinin iç içe geçtiği anlamına geliyor. Dil ve medya odaklı dergilerde yayımlanan çalışmalar, gençlerin internet ifadelerini sık sık gündelik konuşmalarına taşıdığını ortaya koyuyor. Gençler "lol", "bro", "slay" ya da "öldüm" gibi kelimeleri sadece şaka olarak değil, normal sohbetin bir parçası olarak sesli söylüyor. ABD, İngiltere ve diğer İngilizce konuşulan ülkelerdeki araştırmacılar ve öğretmenler, "uptalk" (yükselen tonlama), sıkıştırılmış ifadeler ve sohbet uygulamaları ile düzenlenmiş videoların ritmini taklit eden duraksamaların yayıldığını da belirtiyor.

Sosyal platformlar bu süreci hızlandırdı. TikTok, YouTube ve Instagram sadece trendleri değil, konuşma kalıplarını da yayıyor. Bir internet alt kültüründe doğan bir ifade, haftalar içinde okullara, ofislere ve evlere girebiliyor. Oxford University Press, halk oylaması ve dil analizleri sonucunda "rizz" kelimesini 2023'te Yılın Kelimesi seçti. Bu karar, kelimenin internet argosundan gündelik kullanıma ne kadar hızlı geçtiğini gösteriyordu. Merriam-Webster ve Dictionary.com da benzer şekilde internette doğan onlarca yeni ifadeyi sözlüklerine ekledi. Bu önemsiz bir gelişme değil. Sözlükler genellikle yavaş hareket eder. İnternette doğan kelimeleri kaydetmeye başlamaları, internet dilinin artık marjinal olmadığını gösteriyor.

En büyük değişim ise tonda olabilir. Mesajlaşma, bir nesle noktalama işaretlerini ve formatlamayı duygusal bir araç olarak kullanmayı öğretti. Cümlenin sonundaki bir nokta soğuk gelebilir. Küçük harfler samimi bir hava yaratabilir. Harfleri tekrarlamak ise sıcaklık, ironi veya bir rica anlamına gelebilir. Sesli notlar buna yeni bir katman ekleyerek insanların konuşmalarını, mesaj hızında ve samimiyetinde göndermesini sağlıyor. Zamanla bu alışkanlıklar yüz yüze sohbetleri de etkiliyor. Birçok genç konuşmacı artık tonlamayı daha bilinçli bir şekilde, genellikle samimiyet ve ironinin yan yana durduğu internet tarzlarından ödünç alarak yapıyor. Dijital söylemi inceleyen araştırmacılar bunu "bağlam çöküşü" olarak tanımlıyor. Bu durumda insanlar aynı anda birden fazla kitleye konuşmayı öğreniyor. Daha basit bir ifadeyle, insanlar sanki her an yanlış anlaşılabileceklerinin farkındaymış gibi konuşuyor.

Bu durum, neden bazı kuşaklar arası sohbetlerin tuhaf bir şekilde gergin geçtiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Yetişkinler, gençlerin konuşmasını kaçamak, ciddiyetsiz veya argo dolu bulabiliyor. Gençler ise daha yaşlıların konuşmasını fazla dobra, düz ve duygusuz bulabiliyor. Anlaşmazlık sadece kelimelerle ilgili değil, sosyal sinyallerle ilgili. Birine göre pratik olan kısa bir cevap, diğerine düşmanca gelebilir. İnternet ironisine dayalı bir şaka, o ortamın dışında anlamsız kalabilir. Hatta "resmen", "ikonik" veya "acayip bir şey" gibi tepki ifadeleri bile, gerçek anlamlarından çok, metindeki emojiler gibi hızlı duygusal işaretler olarak işlev görebiliyor.

Bu değişimin arkasında daha derin nedenler var. Bunlardan biri, internete yoğun şekilde maruz kalmak. Pew Araştırma Merkezi'nin verilerine göre, ABD'deki gençler YouTube, TikTok, Instagram ve Snapchat'i çok yüksek oranlarda kullanıyor ve birçoğu neredeyse sürekli çevrimiçi olduklarını söylüyor. İngiltere'de ise Ofcom, çocuklar ve genç yetişkinler arasında benzer şekilde yoğun bir günlük dijital kullanım bildirdi. Bir insanın sosyal hayatının büyük bir kısmı ekranlar üzerinden aktığında, konuşma dilinin buna uyum sağlamaması garip olurdu. Diğer bir neden ise yerel dil sınırlarının ortadan kalkması. Eskiden insanlar argoyu genellikle ailelerinden, okullarından ve mahallelerinden öğrenirdi. Şimdi ise oyuncular, 'influencer'lar, niş hayran grupları ve uzak şehirlerden de kelimeler öğreniyorlar. Dublin, Atlanta veya Singapur'daki bir genç, aynı hafta içinde aynı ifadeyi kullanabiliyor.

İşin bir de sınıf ve kimlik boyutu var. Dijital dil, gençlerin bir yere ait olduklarını hızla belli etmelerini sağlıyor. Belirli ifadeler ironi, politik farkındalık, 'queer' kimlik, bir hayran grubuna üyelik, ırksal bir tarz veya sadece jenerasyon üyeliğini gösterebilir. Dilbilimciler uzun zamandır konuşmanın bilgi aktarmak kadar kimlikle de ilgili olduğunu söylüyor. İnternet hayatı bunu daha da yoğunlaştırıyor. Ancak ana akım kullanıcılar, bir dilin nereden geldiğini anlamadan benimsediğinde bu durum gerginlik yaratıyor. Siyahi İngilizcesi, 'queer' topluluklar ve 'drag' kültüründen gelen ifadeler, genellikle onları şekillendiren topluluklara atıf yapılmadan geniş internet kullanımına yayıldı. Bu durum, kültürel sahiplenme, özgünlük ve belirli bir şekilde konuşanların kimler tarafından övülüp kimler tarafından alay edildiği üzerine tekrarlanan tartışmalara yol açtı.

Sonuçları argo kullanımının ötesine geçiyor. Okullar ve iş yerleri şimdiden yeni yanlış anlama biçimleriyle uğraşıyor. Öğretmenler, öğrencilerin resmi yazı yerine genellikle sohbet diline yakın bir tonda yazdığını bildiriyor. İşverenler ise genç çalışanların bazen kısa e-postaları veya doğrudan geri bildirimleri kastedilenden daha sert algıladığını söylüyor. Aynı zamanda, genç çalışanlar genellikle eski kurumların küçümsediği iletişim becerilerini de beraberinde getiriyor. Tondaki hızlı değişimleri okumada, farklı medya türleri arasında geçiş yapmada ve tarzlarını farklı kitlelere uyarlamada yetenekliler. Birçok ofiste, özellikle Slack, WhatsApp ve Teams gibi uygulamalarda resmi bir mesajla sosyal bir mesaj arasındaki çizgi inceldi.

Aile hayatı da değişiyor. Telefon görüşmeleri ve yüz yüze sohbetlerle büyüyen ebeveynler, dijital alışkanlıkları bir kaçınma olarak görebilir. Çocukları ise bunu bir verimlilik olarak görebilir. Ancak ergen iletişimi üzerine yapılan çalışmalar daha karmaşık bir tabloya işaret ediyor. Gençler, uzun yüz yüze sohbetlere daha az zaman ayırsalar bile, genellikle mesajlar, grup sohbetleri ve sesli notlar aracılığıyla yoğun bir sosyal temas sürdürüyor. Sorun her zaman yalnızlaşma değil, bazen parçalanma. İletişim sürekli ama kısa anlar halinde geliyor. Bu durum, insanları aynı anda hem bağlı hem de yalnız hissettirebilir.

Çözüm, dilin bozulduğu paniğine kapılmak değil. Dil, teknolojiyle birlikte her zaman değişti. Matbaa bazı formları standartlaştırdı, bazılarını ise sildi. Televizyon, aksanları ve popüler lafları yaydı. İnternet de aynısını çok daha yüksek bir hızda yapıyor. Daha iyi bir yaklaşım, iletişimi esnek bir kamusal beceri olarak öğretmektir. Okullar, gündelik dilin ne zaman uygun olduğunu, ne zaman net olmanın önemli olduğunu ve dijital tonun sözlü tondan nasıl farklı olduğunu daha iyi açıklayabilir. Aileler her yeni ifadeyi dilin bozulduğunun bir kanıtı olarak görmek yerine, bunun hangi sosyal amaca hizmet ettiğini sorabilir. İş yerleri, herkesin tonu aynı şekilde anladığını varsaymak yerine beklentiler konusunda daha net olabilir.

Daha yavaş konuşmaya olanak tanıyan alanları korumanın da bir değeri var. Uzun yemekler, sınıf tartışmaları, topluluk buluşmaları ve telefon görüşmeleri hâlâ önemli. Çünkü bunlar, insanları tepki verme hızının ötesinde birbirini dinlemeye, açıklamaya ve birlikte kalmaya zorluyor. Bu bir nostalji değil. Bu, sosyal bağları korumaktır.

Asıl hikaye, gençlerin iletişim kurmayı bırakması değil. Daha fazla kanal üzerinden, daha hızlı ve birçok kurumun henüz ayak uyduramadığı yeni tonlama kurallarıyla iletişim kuruyor olmaları. Mesajlaşma sohbeti öldürmedi, onu yeniden yapılandırdı. Şimdiki zorluk, bu yeni konuşma tarzının aslında ne söylediğini duymayı öğrenmek.