Dünyanın Yeni Kilit Devletleri Güç Haritasını Yeniden Çiziyor

Bu, teorik bir değişim değil; etkileri her yerde görülüyor. Örneğin bir NATO üyesi olan Türkiye'ye bakalım. Türkiye, bir yandan Ukrayna'ya kritik askeri drone'lar sağlarken, diğer yandan Moskova ile kilit bir diplomatik kanal oldu. Hatta 2022'de hayati önemdeki Karadeniz Tahıl Girişimi'ne arabuluculuk etti. ABD öncülüğündeki Quad güvenlik diyaloğunun bir üyesi olan Hindistan'ı düşünün. Hindistan, Ukrayna işgalinden bu yana Rusya'dan petrol alımını önemli ölçüde artırdı. Batı'nın yaptırımları yerine kendi enerji güvenliğine öncelik verdi. Orta Doğu'da Suudi Arabistan, gözlemcileri şaşırtan bir adım atarak Çin'in arabuluculuğuyla rakibi İran'la diplomatik ilişkilerini yeniden kurdu. Aynı zamanda ABD ile derin güvenlik ortaklığını da sürdürdü. Bunlar, sadık birer uydu devletin eylemleri değil. Bunlar, seçeneklerin hiç olmadığı kadar arttığı bir dünyada kendi çıkarlarını gözeten egemen güçlerin hesaplı hamleleri.

Peki bu köklü değişimi ne tetikliyor? Ana neden, küresel düzenin yapısının değişmesi. Soğuk Savaş sonrası Amerikan hakimiyetindeki "tek kutuplu an" artık geride kaldı. ABD hâlâ dünyanın en büyük askeri gücü olsa da, ekonomik ve diplomatik etkisi zayıfladı. Bu etki sadece Çin tarafından değil, gelişmekte olan dünyanın toplu büyümesiyle de sarsıldı. Çin'in yükselişi bu süreçte kilit bir rol oynadı. Çin; yatırım, teknoloji ve diplomatik ortaklık için bir alternatif oluşturdu. Bu durum, orta büyüklükteki güçlere önemli bir koz veriyor. Bu devletler artık Washington ve Pekin'i birbirine karşı kullanabiliyor. İki tarafa da tam olarak bağlanmadan her ikisinden de taviz koparabiliyorlar.

Diplomatların "stratejik özerklik" dediği bu arzu, aynı zamanda bu ülkelerin artan özgüveninden de besleniyor. On yıllardır devam eden ekonomik büyüme, Endonezya, Brezilya ve Güney Afrika gibi ülkelere dünya sahnesinde daha fazla ağırlık kazandırdı. Bu ülkeler bölgesel bloklara liderlik ediyor, önemli küresel zirvelere ev sahipliği yapıyor. Ticaretten iklim değişikliğine kadar çeşitli konularda gündemi giderek daha fazla belirliyorlar. BRICS grubunun yakın zamanda Suudi Arabistan ve BAE gibi büyük enerji oyuncularını içerecek şekilde genişlemesi, bu eğilimin açık bir işareti. Bu durum, G7 veya Dünya Bankası gibi geleneksel Batı liderliğindeki çerçevenin dışında kurumlar inşa etme yönündeki ortak bir arzuyu gösteriyor. Bu da daha çok kutuplu bir dünya yaratıyor.

Bu değişimin sonuçları, yerleşik güçler için hem çok büyük hem de rahatsız edici. Eski, öngörülebilir ittifaklar sistemi parçalanıyor ve çıkar odaklı bir hal alıyor. Artık sadakat garanti değil. Washington için bu durum, insan hakları veya uluslararası hukuk gibi konularda küresel koalisyonlar kurmanın eskisinden çok daha zor olduğu anlamına geliyor. Pekin içinse ekonomik gücünün otomatik olarak güvenilir siyasi desteğe dönüşmediği anlamına geliyor. Her iki süper güç de etkinin kazanılması ve sürekli olarak yeniden müzakere edilmesi gerektiğini keşfediyor. Bu müzakereler genellikle her konu için ayrı ayrı yapılıyor. Bu durum, daha istikrarsız ve öngörülemez bir diplomatik ortam yaratıyor. Bu ortamda krizleri kontrol altına almak zorlaşırken, beklenmedik yerlerden yeni arabuluculuk fırsatları da doğabiliyor.

Bu yeni dünyada yol alabilmek, büyük güçlerin zihniyetlerinde köklü bir değişiklik yapmasını gerektirecek. Bağlılık talep etme ve karşı görüşü cezalandırma dönemi bitti. Etkili bir devlet yönetiminin geleceği ikna, esneklik ve bu giderek güçlenen ülkelerin çıkarlarına samimi bir saygıya dayanacak. Washington ve Pekin'in bu ülkelere daha büyük bir oyunda küçük ortaklar veya piyonlar gibi davranmak yerine, onlara eşitleri olarak yaklaşması gerekecek. Körü körüne bağlılık beklemek yerine, ortak çıkarlar temelinde gönüllülerden oluşan koalisyonlar kurmaları gerekecek. ABD için bu, bir müttefikin bazı konularda rakibinin de ortağı olabileceğini kabul etmek anlamına gelebilir. Çin içinse kalkınma kredilerinin siyasi sessizliği satın almadığını öğrenmek anlamına gelebilir.

Basit Doğu-Batı satranç tahtası artık tamamen ortadan kalktı. Onun yerini karmaşık, çok oyunculu bir arena aldı. Bu arenada en önemli hamleleri şahlar ve vezirler değil, tahtanın ortasındaki güçlü kaleler ve filler yapıyor. Bu kilit devletler küresel eğilimlerin pasif alıcıları değil. Aksine, bu eğilimleri aktif olarak şekillendiriyorlar. Ticaret, teknoloji, güvenlik ve diplomasi konularında alacakları ortak kararlar, 21. yüzyıl küresel düzeninin karakterini nihai olarak belirleyecek. Onların hedeflerini anlamak artık bir seçenek değil. Bu, modern jeopolitikanın temel görevidir.